Ενα δεκάρικο για τις γιορτές

Την ιδέα, την είχα στο νου μου εδώ και πολύ καιρό. Ομως, όπως και τόσες άλλες ιδέες ήταν παρατημένη σε ένα καλάθι του μυαλού, σαν το μπαούλο με τα παιχνίδια των παιδιών το οποίο βρίσκεται σε μία γωνία του δωματίου. Καμιά φορά, κοιτάς εκεί μέσα και βρίσκεις κάτι που….χμ..ίσως να έχει πλάκα..Η αλήθεια είναι ότι δεν θα κοιτούσα εκεί μέσα αν δεν έπεφτε πάνω του, με ένα τιτίβισμα του twitter, ο Τσόχος μιά Κυριακή στις αρχές Δεκεμβρίου. Τα αναποδογύρισε όλα και η ιδέα, κατρακύλησε στο πάτωμα. Ο ήχος της, με έκανε να την προσέξω. Ο Μιχάλης, ήθελε να φτιάξει τον κατάλογο με τα 10 «καλύτερα» τραγούδια έβερ, που λένε….αλλά, όσο και αν αυτό το «καλύτερα» σηκώνει πολύ συζήτηση, το δέκα είναι πολύ λίγο. Αν ήταν, ας πούμε, τα δέκα καλύτερα που άκουσα χθες βράδυ ή έστω την περασμένη εβδομάδα, θα δεχόμουν τον περιορισμό. Αλλά τα δέκα «έβερ»; Δεν γίνεται. Και μάλιστα ελληνικά και ξένα. Με τίποτε. Ακόμη και αν η λίστα δεν περιλάμβανε ούτε ένα από τα αριστουργήματα που έχω γράψει (και δεν έχει ακούσει κανείς…..που να έχει επιζήσει της ακρόασης και να καταθέσει την γνώμη του, εννοώ…) πάλι το «έβερ» είναι αφόρητος περιορισμός.

Είναι σαν να σου δίνουν μία Ferrari και να σου λένε «μην δείξει πάνω από 80 το κοντέρ». Γίνεται; Δεν γίνεται. Γι’ αυτό, είπα του Μιχάλη ότι η αφεντιά μου θα γράψει την λίστα των 10 καλύτερων ελληνικών δίσκων. Φυσικά, η αξιολόγηση είναι υποκειμενική όπως και ο ορισμός των κριτηρίων. Αλλά, αν μου έλεγαν «σε ένα ερημονήσι, παίρνεις μόνο 10 και τίποτε άλλο. Ποιοί θα ήταν;». Με τυχαία σειρά.

1.-Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΡΩΤΙΚΟΣ –Μάνος Χατζηδάκις. 1972.

Από τους ωραιότερους και πιο ολοκληρωμένους γάμους της μουσικής με την ποίηση. Από Ελύτη και Καβάφη, μέχρι Σαπφώ και δημοτικό τραγούδι. Τεράστια έκταση. Φωνές, Ψαριανός και Φλέρυ Νταντωνάκη. Τότε και οι δύο άγνωστοι στον πολύ κόσμο. Η Φλέρυ είναι η γυναικεία φωνή – φάρος, στο ελληνικό τραγούδι. Ευτυχώς την πρόλαβα. Να τραγουδά χωρίς μικρόφωνα και με την συνοδεία του Γιάννη «Μπαχ» Σπυρόπουλου στο πιάνο. Το 85 στο μπαράκι του Σκούρτη, στον πύργο της Πανόρμου. Ο Καρούζος στο μπαρ, έπινε και έριχνε μπινελίκια. Η Φλέρυ, ανταπέδιδε στα ίσα. «Ο Μεγάλος Ερωτικός είναι μια σειρά από λαϊκά τραγούδια, που γράφτηκαν πρώτ’ απ’ όλα για να επικοινωνήσω εγώ ο ίδιος με όλα τα ελληνικά πρόσωπα που αγαπώ βαθιά, αυτά που γνώρισα, αυτά που θα γνωρίσω κι αυτά που δεν θα μπορέσω ποτέ μου να γνωρίσω. Κι ακόμη, μες απ’ αυτά, να ενωθώ με την ψυχή του τόπου μου σε μια λειτουργία αθάνατη, ερωτική κι ελληνική». Από το σημείωμα του Μ.Χατζηδάκι στο εξώφυλλο του δίσκου.

2.- Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΝΟΤΟΥ –Θάνος Μικρούτσικος. 1979.

Γι’ αυτόν τον δίσκο, όλοι έχουν κάτι να πουν. Ισως να μην είναι τυχαίο ότι πρόκειται για μία ακόμη εξαιρετική μουσική δουλειά, που παντρεύει λαικό και ροκ αλλά πατάει γερά πάνω στους στίχους ενός ποιητή. Του Νίκου Καββαδία ο οποίος ήταν πολλά περισσότερα από «ποιητής της θάλασσας», τα οποία θα ανακαλύπταμε αργότερα. Ο Θάνος, τότε, ήταν ένας νέος συνθέτης που είχε ήδη μπει ορμητικά στο χώρο της ελληνικής δικογραφίας με πολλές νέες ιδέες. Ο πολλαπλές αναγνώσεις – «διασκευές» του έργου από τότε που κυκλοφόρησε, δείχνουν την έκταση που μπορεί ένα εμπνευσμένο έργο, να απλωθεί. Οι ερμηνείες, όλες σαν τεντωμένο λάστιχο μιάς σφεντόνας. Η κριτική, όταν πρωτοκυκλοφόρησε τον αντιμετώπισε πολύ ψυχρά αν όχι απαξιωτικά. Τώρα, αυτό μας φαίνεται αδιανόητο. Ευτυχώς την αξία των έργων την αποφασίζει ο χρόνος. Εκείνο που πολλοί αγνοούν είναι πως τα μισά περίπου τραγούδια είχαν γραφτεί για να συνοδέψουν ένα ντοκυμαντέρ για τους ναυτικούς στην τηλεόραση, όπως και έγινε και μετά, συμπληρώθηκαν για να αποτελέσουν υλικό του δίσκου που ξέρουμε απέξω. Εκπληκτικό εξώφυλλο. Ενα από τα 20 βινύλια που έχω ακόμη.

 

3.-ΤΟ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ –Σταύρος Ξαρχάκος. 1983.

Στις αρχές της δεκετίας του 80 ο σκηνοθέτης Κώστας Φέρρης και ο παραγωγός Τάκης Ζερβουλάκος είχαν μία ιδέα. Που θα μπορούσε να γίνει ένα οκταόρωφο κτίριο, το οποίο θα γκρεμιζόταν σε χαλάσματα, από τα μπετά ακόμη. Μία ταινία που να διατρέχει και να διηγείται την ιστορία του ρεμπέτικου τραγουδιού. Η εποχή, πρώτα βήματα του ΠΑΣΟΚ του Α. Παπανδρέου ευνοούσε τους επανακαθορισμούς και τις πάσης φύσεως ιστορικές αναψηλαφήσεις. Την μουσική της ταινίας, οι Φέρρης και Ζερβουλάκος, την αναθέτουν σε έναν άνθρωπο με ισχυρή μουσική συγκρότηση, ο οποίος ξέρει καλά το ελληνικό έντεχνο και λαικό τραγούδι. Τον Σταύρο Ξαρχάκο, ο οποίος ύστερα από δέκα χρόνια, θα συνεργαστεί για τους στίχους με τον Νίκο Γκάτσο. Τον ποιητή που επηρέασε την ελληνική μεταπολεμική ποίηση πιο πολύ από κάθε άλλον, ίσως, με μία και μόνο ποιητική συλλογή. Την Αμοργό. Ο Ξαρχάκος, λένε, έδωσε στον Γκάτσο τις μελωδίες των τραγουδιών κι εκείνος έγραψε τους στίχους. Το αποτέλεσμα ήταν να γραφτεί ένα έργο που δεν μιμούνταν αλλά ήταν ρεμπέτικο. Τον χειμώνα του 83, η μουσική κυκλοφορεί μαζί με την ταινία αλλά ο δίσκος, αυτονομείται και απογειώνεται. Πρώτη εμφάνιση της Λεονάρδου, που έρχεται από το θέατρο, στο τραγούδι, για να μείνει.

4.-ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ –Μίκης Θεδωράκης.

Στην πρώτη εκτέλεση, με ερμηνεία Γρηγόρη Μπιθικώτση και απαγγελία Μάνου Κατράκη. Ελύτης και Θεοδωράκης. Μία Ελλάδα θεόπνευστης πνευματικής δημιουργίας που σήμερα δείχνει τόσο μακρινή, σαν να υπάρχει μόνον σε μυθικές διηγήσεις. Αυτός είναι ο μόνος δίσκος από τους 10 για τον οποίο θα κρατούσα τον χαρακτηρισμό, «απόλυτος».

5.-ΒΡΩΜΙΚΟ ΨΩΜΙ –Διονύσης Σαββόπουλος.

Μπορεί οι μουσικοκριτικοί να έχουν –και σίγουρα έχουν- διαφορετικά κριτήρια για τις αξιολογήσεις τους. Εδώ, ο Σαββόπουλος παντρεύει πράγματα –και όχι μόνο μουσικά- που μέχρι τότε εμοιαζαν τόσο ταιριαστά, όσο ο φάντης με το ρετσινόλαδο. Ο Σαββόπουλος έχει αφήσει το συγκρότημα «μπουρμπούλια» που συνεργάζονται με τον Παύλο Σιδηρόπουλο και έχει μαζί τους διάφορους μουσικούς, όπως τον Βαγγέλη Γερμανό, την Στέλλα Γαδέδη και τον Γιάννη Σπυρόπουλο. Εδώ βρίσκεται η μυθική συνεργασία του με την Μπέλλου, η διασκευή του Ντύλαν και το τραγούδι που δολοφόνησε εν ψυχρώ ο Νότης Σφακιανάκης. Αν υπήρχε «βαλκανικό ροκ» θα ξεκινούσε με αυτόν τον δίσκο.

6.ΤΕΤΡΑΛΟΓΙΑ –Δήμος Μούτσης.

Πιθανόν, στους νεότερους να μην λέει και πολλά το όνομα ενός συνθέτη που δούλεψε ως μουσικός του Μάνου Χατζηδάκι και έβγαλε τον πρώτο του μεγάλο δίσκο –γιατί ενωρίτερα είχε βγάλει και μικρούς- το 1968 σε στίχους του Ν. Γκάτσου. Μετά από την κυκλοφορία έξι δίσκων που κινούνταν στους δρόμους του λαικού τραγουδιού και συνεργασίες με Μητροπάνο, Μοσχολιού, Καλογιάννη, Μητσιά, το 1975 κάνει μία στροφή 180 μοιρών και κυκλοφορεί την «τετραλογία». Μελοποιεί έλληνες ποιητές ( Καβάφη, Σεφέρη, Καρυωτάκη και Ρίτσο) και μουσικά, ξεφεύγει από το λαικό ύφος της ελληνικής μουσικής. Κοιτάζει έξω από την Ελλάδα και αρχίζει να πειραματίζεται με την ροκ και την jazz. Τους καρπούς αυτού του πειραματισμού, θα τους δούμε πολύ αργότερα. Σε αυτόν τον δίσκο υπάρχει μία συγκλονιστική -η καλύτερη, νομίζω- ερμηνεία της «Πρέβεζας» του Καρυωτάκη από τον Χρήστο Λεττονό.

7.ΔΕΛΤΙΟ ΚΑΙΡΟΥ –Μαρία Δημητριάδη.

Ενας δίσκος του 1980, που ΔΕΝ είναι δίσκος συνθέτη. Εννιά τραγούδια από τους Χατζηδάκι, Θεοδωράκη, Ξαρχάκο, Μαρκόπουλο και Μικρούτσικο. Ο συνδετικός τους κρίκος είναι μία μεγάλη φωνή. Οι ερμηνείες της Δημητριάδη είναι από σπαρακτικές μέχρι θριαμβευτικές και αν θα μπορούσα να απομονώσω μόνο μία θα κράταγα εκείνην στο «είν’ αρρώστια τα τραγούδια» του Σταύρου Ξαρχάκου. Είναι ένας δίσκος – πινακοθήκη μίας 20ετίας του ελληνικού τραγουδιού.

8.ΖΕΣΤΑ ΠΟΤΑ –Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας.

Ενας δίσκος του 1986 που το πιο γνωστό τραγούδι του ήταν το πιο «ελαφρύ» του δίσκου. Το «Ρίτα-Ριτάκι». Ενα τραγούδι που έκανε πλάκα, σε μία μία εποχή που η ελληνική μουσική είχε αρχίσει να πέφτει στις πίστες του σκυλάδικου, για να υπηρετήσει τις ανάγκες του έλληνα της επίδειξης. Ενός τύπου που θα κάνει μόττο στον θυρεό του με το σήμα του αυτοκινήτου του, το «νόμιμο είναι και ηθικό», Δίσκος καταφύγιο για την νέα γενιά της εποχής, θα μπορούσε να θεωρηθεί και ομπρέλλα όλων όσοι κρύβονταν από κάτω. Ηταν ο πρώτος δίσκος του Χάρη και του Πάνου και έπιασε ένα απίστευτο νούμερο πωλήσεων καθώς ξεπέρασε τις 100 χιλιάδες κομμάτια. Την παραγωγή αυτού του δίσκου, που στα δικά μου μάτια ήταν ο προάγγελος ενός άλλου νέου κύματος στην ελληνική μουσική, έκανε ο Μανώλης Ρασούλης.

9.ΤΑ ΝΕΓΡΙΚΑ –Μάνος Λοίζος.

Τραγούδια του Μάνου Λοίζου που γράφτηκαν το 1966, πρωτοπαρουσιάστηκαν το Φεβρουάριο του 1967 στην φοιτητική εβδομάδα της Ανωτάτης βιομηχανικής με ερμηνευτές την Μαρία Φαραντούρη και τον Γιώργο Ζωγράφο. Η θεματολογία της καταπίεσης των μαύρων από τους λευκούς που είναι το αντικείμενο του δίσκου, αποπνέει το κλίμα μίας έντονα πολιτικοποιημένης εποχής, σε όλο τον κόσμο. Την ώρα που οι συντελεστές ετοιμάζονταν να μπουν στο στούντιο για ηχογράφηση, ήρθαν με τα τανκς στο προσκήνιο οι συνταγματάρχες. Ο δίσκος, που κινείται σε τελείως διαφορετικό μουσικό κλίμα από εκείνο στο οποίο περπατάει το ημιτελές έργο του πρόωρα χαμένου Μάνου Λοίζου, κυκλοφορεί το 1975 μετά την πτώση της χούντας σε παραγωγή του Αχιλλέα Θεοφίλου. Ισως πολλοί αγνοούν ότι σε αυτόν τον δίσκο συμμετέχει και ο Μανώλης Ρασούλης. Οι στίχοι είναι του Γιάννη Νεγρεπόντη ενώ ο σχεδιασμός του δίσκου ήταν πρωτοποριακός, αφού άνοιγε στα τέσσερα, σαν φάκελος.

10.ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΝΥΧΤΑ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ –Τρύπες.

Ενας μουσικοκριτικός πολύ πιθανόν να επέλεγε ως καλύτερο δίσκο τους τον τρίτο, τον «τρύπες στον παράδεισο» που είναι ο πρώτος που κυκλοφορεί στην δεκαετία του 90 και τους απογειώνει, παρά τον αποκλεισμό τους από τα media. Από τότε οι συναυλίες τους, όποτε, όπου και όπως γίνονται είναι γεγονός μοναδικό. Αν και ξεκίνησαν από το 1983 και ηχογράφησαν τον πρώτο τους δίσκο το 1985 στο περίφημο στούντιο ΑΓΡΟΤΙΚΟ με μηχανικό ήχου τον Νίκο Παπάζογλου, είναι γκρουπ της δεκαετίας του 90. Τους λατρέψαμε γιατί μας έδειξαν το περιεχόμενο που πρέπει να έχει ο στίχος …rock’n’roll will never die…Αυτός είναι ο τελευταίος τους δίσκος και μπαίνει στην δεκάδα γιατί είναι μία πληγή, που δεν κλείνει.

…και τώρα που διαπίστωσα πόσοι δίσκοι έμειναν έξω από τους δέκα καλύτερους, ετοιμάζω τους 50 καλύτερους..:)