Το Ναγκασάκι και η ζωογόνος ελπίδα του αθλητισμού

Το μανιτάρι καπνού απλωνόταν σε ύψος 18 χιλιομέτρων σαν σάβανο στον αρρωστιάρικο ουρανό του Ναγκασάκι την 9η Αυγούστου του 1945. Οι κραυγές των ανθρώπων, που το δέρμα τους έσταζε λειωμένο από το σώμα τους έχει στοιχειώσει ως σήμερα την ανθρωπότητα. Η μυρωδιά της καμένης σάρκας από την έκρηξη της πυρηνικής βόμβας επιστρέφει σαν αναπόδραστος εφιάλτης στην ζωή των ελάχιστων «νίχου χιμπακούσα» που έχουν απομείνει σήμερα, ακριβώς 67 χρόνια μετά από τον διπλό εφιάλτη που σάρωσε την Ιαπωνία. «Αυτοί που επέζησαν από την έκρηξη», οι «χιμπακούσα» δηλαδή, που κάποτε υπολογίστηκαν ότι ήταν μόλις 165, αποτέλεσαν τους «ζωντανούς μάρτυρες» μια πολυώδυνης τραγωδίας, απόρροια του παραλογισμού του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Περισσότεροι από 200 000 άνθρωποι (οι 110 σε διάστημα τριών ημερών) σκοτώθηκαν με τους βομβαρδισμούς στην Χιροσίμα(6 Αυγούστου) και το Ναγκασάκι, που τερμάτισαν τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετέτρεψαν την Ιαπωνία σε μια γη που μαράζωσε η ελπίδα. Και όμως εκεί, στην ρωγμή, όπου «κακοφύτρωσε» η απόγνωση, ο αθλητισμός εμφανίστηκε για να απαλύνει για λίγο τον πόνο που δεν γνώριζε αναπαμό. Λίγους μήνες μετά την έκρηξη της πυρηνικής βόμβας στο Ναγκασάκι οι Αμερικανοί στρατιώτες άρχισαν να κλωτσούν μια μπάλα στον τόπο της καταιγιστικής φρίκης. Με την ραδιενέργεια να «κυκλώνει» τα όνειρα των επιζώντων η τροχιά της μπάλας δημιουργούσε μια έστω επίπλαστη εικόνα φυσιολογικής ζωής, όπως επιμένουν οι μαρτυρίες της εποχής, πριν από ακριβώς 67 χρόνια…

 

Η ζωογόνος δύναμη των σπορ

 

Για τους περισσότερους ιστορικούς ο βομβαρδισμός στο Ναγκασάκι ήταν άσκοπος, μόλις 3 ημέρες έπειτα από το ολοκαύτωμα στην Χιροσίμα. Η Ιαπωνία , καθημαγμένη από την πρώτη ρίψη θα παρέδιδε τα όπλα και δεν θα χρειαζόταν η μεγιστοποίηση της θηριωδίας. Ο πρόεδρος των Η.Π.Α. Χάρι Τρούμαν όμως επέμεινε στον βομβαρδισμό του Ναγκασάκι και η Ιαπωνία βυθίστηκε σε μια ασύνορη άβυσσο την 9η Αυγούστου του 1945. Η ραδιενέργεια απλώθηκε πάνω από την επικράτεια της χώρας και οι άνθρωποι της προσπαθούσαν να επιβιώσουν με διάστικτο τον φόβο του αγνώστου να τους παραμονεύει στην γωνία. Ακόμη και έπειτα από την παράδοση των στρατευμάτων της «χώρας του Ανατέλλοντος Ηλίου» στις 15 Αυγούστου του 1945 η ζωή δεν άλλαξε για τους Ιάπωνες. Χρειάστηκαν περίπου 4 μήνες για να κάνει την εμφάνιση του ένα πρώτο, έστω και νωθρό, σημάδι ζωής στο μαρτυρικό Ναγκασάκι. Ήταν ελάχιστες ημέρες πριν εκπνεύσει το ζοφερό 1945 όταν οι αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις αποφάσισαν να διοργανώσουν ένα ποδοσφαιρικό παιχνίδι για να γιορτάσουν την έλευση του νέου έτους. Ένα ματς, οι λεπτομέρειες του οποίου χάνονται σε μια αχλή μύθου, όπως επισημαίνει και ο ιστορικός, Τσέζαρε Πολένγκι. «Δεν ήμουν εκεί για να το παρακολουθήσω, αλλά έχω συναντήσει αρκετές πηγές, οι οποίες αναφέρουν την διεξαγωγή ενός παιχνιδιού στο Ναγκασάκι. Η διοργάνωση του ματς ήταν φυσικά συμβολική. Τα αθλήματα έχουν μια ζωογόνο δύναμη πολλές φορές» λέει ο Πολένγκι, που αφιέρωσε πολύ από την ιστορική του έρευνα στην διπλή τραγωδία της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι…

 

Το μωσαϊκό της ελπίδας

 

Η αδημονία των περίπου 200 ανθρώπων που παραβρέθηκαν στο παιχνίδι ανάμεσα στις «Αρκούδες» και τις «Τίγρεις» του Ναγκασάκι ήταν πυρετική. Αμερικανοί στρατιώτες, Ιαπωνίδες νοσοκόμες, τραυματίες, οι οποίοι δραπέτευαν για λίγα λεπτά από την αφόρητη μυρωδιά μιας νοσοκομειακής εγκατάστασης συνέθεταν το μωσαϊκό της ελπίδας. Για μερικά λεπτά, όσα διήρκησε αυτό το παιχνίδι, οι απόκοσμες κραυγές από τον βομβαρδισμό, η ανησυχία για την ραδιενέργεια, οι αφόρητοι πόνοι, οι εφιάλτες που είχαν ριζώσει στην μνήμη των ανθρώπων αφέθηκαν στην λήθη, όπως υποστηρίζει ο Πολένγκι. «Το παιχνίδι αυτό έλαβε χώρα την 1η Ιανουαρίου του 1946. Έμοιαζε με ένα αισιόδοξο καλωσόρισμα για το νέο έτος και ένα βιαστικό κατευόδιο του παλιού» λέει ο Ιταλός ιστορικός, που ισχυρίζεται ότι το παιχνίδι δεν είχε αρχικό σκοπό την σύσφιγξη των σχέσεων μεταξύ των δύο λαών αλλά την ενθάρρυνση των αμερικανικών στρατιωτών, που παρέμεναν στην Ιαπωνία και είχαν φτάσει στα σύνορα της απόγνωσης. «Ήταν πολύ δύσκολη η ζωή εκεί και οι επικεφαλείς των αμερικανικών στρατευμάτων προσπαθούσαν να ανακαλύψουν τρόπους για να ανεβάσουν το ηθικό των στρατιωτών. Σε αυτό το πλαίσιο διοργανώθηκε και το παιχνίδι, που όμως είχε απρόσμενα αποτελέσματα». Οι Ιάπωνες άρχισαν να «δραπετεύουν» δειλά –δειλά από το καβούκι της φυσιολογικής εσωστρέφειας απέναντι στον εχθρό, παρακολουθώντας τους Αμερικανούς να κλωτσούν την μπάλα. «Είναι η τεράστια κοινωνική δύναμη που κρύβει ο αθλητισμός. Για μερικά λεπτά όλοι ξέχασαν τι είχε προηγηθεί και προσηλώθηκαν στο παιχνίδι που λάμβανε χώρα εκείνη την στιγμή. Φαντάζομαι ότι όποιος παρακολουθούσε εκείνο το παιχνίδι και τον ενθουσιασμό που το περιέβαλλε δεν θα μπορούσε να πιστέψει τι είχε συμβεί πριν από 4 μήνες»   έγραφε ο Πολένγκι στην ιστορική του καταγραφή…

 

Ο λεπτός, ενωτικός ιστός

 

Το παιχνίδι αυτό είχε χαθεί στην προϊστορία των αναμνήσεων ως και το 2005, όταν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς» με ένα ενδελεχές δημοσίευμα τους ανέφεραν λεπτομέρειες από την διεξαγωγή της αναμέτρησης. Σήμερα, 67 χρόνια μετά από το Ολοκαύτωμα στο Ναγκασάκι και την απώλεια εκατοντάδων χιλιάδων ζωών το παιχνίδι εκείνο μοιάζει σαν ένα σύμβολο ελπίδας για τις μεταγενέστερες γενιές. «Η απόγνωση είχε κορυφωθεί. Και στις δυο πλευρές. Οι Ιάπωνες είχαν χιλιάδες θύματα ενώ οι Αμερικανοί στρατιώτες είχαν εξαντληθεί από την πολύμηνη παραμονή τους εκεί. Το ματς λειτούργησε ως μια ελπίδα, σαν μια κινητήριο δύναμη για να συνεχίσουν αμφότεροι την επώδυνη πορεία τους» λέει ο Τσέζαρε Πολένγκι για την αναμέτρηση ανάμεσα στις «Αρκούδες» και τις «Τίγρεις» . Φυσικά ο αθλητισμός δεν «νίκησε» τον πόλεμο, ούτε ήταν σε θέση να διαγράψει τις μνήμες από τους 2 βομβαρδισμούς. Ήταν όμως μια μικρή αναλαμπή στο ζοφερό σκηνικό που κυριαρχούσε εκείνη την εποχή, όπου τα γεγονότα ήταν ακόμη νωπά και «τσουρούφλιζαν» και τις δυο πλευρές. Η μπάλα που κυλούσε ανάμεσα στους Αμερικανούς στρατιώτες, την οποία παρακολουθούσαν με μοναστηριακή αφοσίωση οι Ιάπωνες κρατούμενοι και τραυματίες αποτέλεσε έναν λεπτό ιστό που ένωσε δυο τόσο διαφορετικούς λαούς, διχασμένους στην άβυσσο του μίσους, εξαιτίας του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου που προκάλεσε θηριωδίες και από τις δυο πλευρές. Ακριβώς 67 χρόνια από την ρίψη της πυρηνικής βόμβας στο Ναγκασάκι, εκείνο το παιχνίδι, στον τόπο του απερίγραπτου μαρτυρίου, είναι μάλλον η μοναδική ανάμνηση που μπορεί να ανθίσει ένα σφιγμένο χαμόγελο στο πρόσωπο όσων θυμούνται…